—Thầy—

Mỗi năm tới tháng 11 mình lại bất tri bất giác nghĩ về những người Thầy từng chỉ dẫn mình. Trong đó có thầy môn chuyên năm cấp 3 là người tuy mình không thể phủ nhận đã nhận rất nhiều từ thầy, nhưng mỗi lần nghĩ đến lại luôn là sự biết ơn pha lẫn cùng khúc mắc

Ôm ấp bong bóng màu hồng nghĩ rằng mình có thể thỏa sức nghiên cứu, khám phá môn học mình yêu thích mỗi ngày, nên khi thầy cho tụi mình hiểu kỳ vọng của thầy và của trường là học để thi lấy giải thì mấy tháng đầu tiên bước vào cấp 3 của mình là một chuỗi thời gian lạc lõng và nặng nề đến hít thở vật lý cũng trở nên khó khăn. Lạc lõng bởi vì nơi đứa trẻ non nớt đó muốn tới- đã tới không như nó nghĩ, nên chật vật, nghi ngờ, tự hỏi, rối rắm không biết phải bước tiếp, phải đối diện như thế nào. Nặng nề nghĩ lại hẳn là cảm giác giống như một người đã gặp được người mình yêu, mà gia đình của người yêu kỳ vọng người đó phải làm những việc chưa từng biết, và phải trở thành một con người khác hẳn. Trong cảm nhận của mình lúc đó thầy đúng là phe phải diện, làm việc ác gậy đánh uyên ương ấy mà =))

Lúc ấy có đứa bạn cùng lớp cảm thấy như mình, và lựa chọn của cậu là mặc kệ. Mặc kệ kỳ vọng, mặc kệ luôn yêu thích của bản thân, chỉ đơn thuần học là đi học cấp 3, không quan tâm những việc khác. Cậu ấy nói rằng cậu khinh ghét những đứa mà mà mục đích đến nơi này cũng giống như kỳ vọng của Thầy. Mình thì bảo cậu đừng quản nhiều thế, chỉ quan tâm việc của bản thân là được. Nghĩ lại thời điểm đó 2 đứa trẻ non nớt cùng yêu thích cùng nhau nói lảm nhảm về sở thích, lại cùng chung sự lạc lõng phát biểu cảm nghĩ kiểu ngơ ngẩn thẩn thơ =)))

Cùng 1 góc nhìn nhưng sự lựa chọn của mình khác cậu ấy. Nói ngắn gọn, mình là một đứa nhỏ rất háo thắng, có cái phẫn chí “Đã mang tiếng ở trong trời đất”. Hẳn cụ Trứ cũng nghĩ như mình từng, rằng cái việc thi cử đúng là cái thứ của nợ, thực vô nghĩa, nhưng lại là cái thước đo sự thành bại của cái xã hội nợ đời này, mà mình lại không tài nào thay đổi được nhận thức hay thước đo ấy. Nhưng chẳng lẽ mình như vầy, lại là kẻ bại trận sao? Nên sau vài tháng, mình quyết định gò mình, dằn vặt tiến bước trên cái con đường nợ đời ấy. Nhờ sự chỉ dẫn của Thầy, mà con đường thi cử của mình nhanh chóng có thành tựu chứ không trắc trở như cụ Trứ, nhưng mỗi bước tiến đều như cũ cảm thấy hít thở không thông. Chỉ là sự lạc lõng không biết đi về phương nào vơi đi, chỉ còn xuất hiện vào đêm muộn khi gác lại mọi việc chuẩn bị đi ngủ. Cứ thế, mãi cho đến khi xác định lờ mờ được phương hướng mới, rồi lại tiếp tục mờ mịt khi không như mình nghĩ, rồi lại phải tiếp tục tái định hướng. Hết lần này đến lần khác. Nhưng mà, tuổi trẻ chính là như vậy.

Năm nay nghĩ lại mình thấy biết ơn thầy cả về sự chỉ dẫn, lẫn cơ hội được trải qua những đêm tối trằn trọc, khó thở đó. Kỳ thực, sự bất như ý, lạc lõng là một phần của tuổi trẻ khi dối diện với sự kỳ vọng, với thực tại. Chỉ là thông thường việc này sẽ bắt đầu xảy đến khi tốt nghiệp cấp 3, rồi tốt nghiệp đại học,… còn bản thân mình có thêm 1 lần từ khi tốt nghiệp cấp 2. Mình có thêm sự cứng cỏi, có kỹ năng nhận ra những công việc/ môi trường không phù hợp để không phí thời gian, cũng có sự kỷ luật và khả năng thích nghi để chấp nhận những bất đắc dĩ không thể tránh khỏi, để vượt qua những khó khăn khi theo đuổi những điều nên làm, đáng làm.

—Đọc, hay sách cũng là Thầy—

Năm nay mình đọc còn ít hơn cả năm rồi. Vật vờ mãi tới tháng 10 mới tìm ra truyện ra hồn để mà đọc. Oimeoi, lúc đó mới hiểu được, việc có truyện hay để đọc thực sự là yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống =))).

Khoảng thời gian này mình lại tìm tòi, truy nguyên tại sao mãi đến nay mình còn thích thể loại fiction có yếu tố romance này, dù gần đây mình càng ngày càng ngán ngẩm. Phải nghĩ bởi vì kỳ thực việc này không hiển nhiên, bởi vì sau khi đã trưởng thành, kỹ lưỡng suy xét về bản thân thì mình cũng thấy chính mình là một người lãnh đạm với con người và các mối quan hệ, thậm chí có khuyết tật tự nhiên về cảm xúc chứ không chỉ người xung quanh mới thấy mình như thế.

Từ khi học cấp 2 có tự do tương đối, có máy tính & internent lúc đó mình bắt đầu tìm hiểu về thế giới giới xung quanh và về bản thân mình. Nào trắc nghiệm EQ-IQ, các thể loại mô hình phân chia tính cách/ năng lực, nhân tướng học, chiêm tinh học, ..Bài test EQ cho mình cú shock năng lực đầu đời bởi vì EQ mình rất thấp =))) Mà cay là bài test đó do nhóm nghiên cứu của một trường đại học nổi tiếng làm, mà nội dung lại rất sound & valid. Gần 20 năm rồi kiếm không ra nữa nhưng mình vẫn còn nhớ bài test phân chia ra thành 3 phần: nhận diện cảm xúc bản thân, nhận diện cảm xúc của người khác, cách giải quyết các tình huống trong context quan hệ người-người. Lần đầu tiên làm, mình chỉ được 45 điểm, không cam tâm làm lại lần 2: 50 điểm, lần 3: 55 điểm =(((.

Cái sự off-beat của mình khá giống với đồng chí Sầm Lan Chỉ trong “Điên Khùng” của Phù Hoa, vì bẩm sinh thiếu hụt một số loại cảm xúc nên bạn í cảm thấy xung quanh thật khó hiểu, và bản có những hành vi mà người xung quanh cũng khó mà nuốt được. Nếu nói Quỳnh Chi là người thân, ở bên mỗi ngày hướng dẫn Lan Chỉ học cách ứng xử hợp lẽ thường, thì bản thân mình lại tự học việc đó qua sách. Và vì sự tự biết mình bị thiếu hụt mà chủ động tìm hiểu + sự thiếu hụt sinh ra thu hút tự nhiên, cuối cùng mình lại đọc romance fiction

Nếu truyện miêu tả Sầm Lan Chỉ tuy EQ thấp, mà mưu tính liệu việc như thần – kiểu cliche thiên tài IQ cao, EQ thấp điển hình – nhưng mình lại không mấy tin vào việc đó. Bởi vì mình thấy việc tính toán nhân tâm (động lực cá nhân/ tập thể), lập kế hoạch, phân công, giám sát thực hiện là những việc mà nếu không hiểu được con người ở mức trung bình – khá trở lên thì khó mà làm được.
Bài test IQ & EQ đến cùng đều là nhằm kiểm tra năng lực nhận ra quy luật, khác nhau ở domain. Nhìn chung, kết quả test EQ cho thấy tố chất/ năng lực nhận ra tính quy luật trong domain Xã hội. Đa số bài test EQ sử dụng concrete object (hỏi về bản thân, các tình huống cụ thể), có bài test EQ sử dụng thêm abstract object (các hình ảnh của người không quen để nhận diện cảm xúc khái quát). Còn kết quả test IQ cho thấy tố chất/ năng lực nhận ra tính quy luật của những abstract object thuộc về domain Phi Xã hội. Tất cả bài test IQ chỉ sử dụng abstract object (Hình học, số học), vì concrete object của domain này cần học mới có kiến thức mà bài test này muốn loại trừ yếu tố chuyên môn.

Cùng là khả năng nhận ra quy luật, nhưng lại chia làm 2 vì con người thì có thiên tính (inclination) khác nhau, cũng như có người thích toy/ playground này có người thích toy/ playground khác, thích object ở domain nào thì thành thạo hơn ở đó. Và 2 domain này được chọn để chia một cách phổ biến, bởi vì đa số người học, chơi, và làm ở chỉ 1 trong 2 domain vì nguyên nhân thiên hướng, hoàn cảnh thuận lợi/ không, và thời gian có giới hạn, chứ không có nghĩa năng lực bị giới hạn trong 1 domain only.

Vì sớm nhận ra tố chất hiểu domain xã hội kém, mà cái thói kém cái gì thì phải hiểu cái đó cho bằng được cho nên cuối cùng bất tri bất giác mình đã đọc romance novel từng ấy năm rồi =))). Ban đầu thì chỉ là háo thắng tò mò của lứa tuổi thiếu niên, đến nay thì đã là hobby thật sự bởi vì domain xã hội thật sự biến thiên, đa chiều, nhiều biến số và intriguing hơn nhiều so với domain phi Xã hội vốn là thiên hướng cũng là công việc của mình. Có thể nói văn học là người thầy của mình trong domain xã hội, nó khơi gợi những cảm xúc mà mình vốn có rất ít, ở trong không gian risk-free, những cảm xúc mà mình sẽ không dễ dàng cho phép/ thừa nhận ở đời sống thực tế. Từ đó mình có thể học cách nhận tri, và quản lý nó ở một mức độ nhất định.

Mình vẫn làm công việc chuyên môn yêu cầu IQ, ít yêu cầu EQ theo đúng thiên hướng của mình, nhưng công việc nào cũng phải làm với con người, nên nhờ rèn luyện mình có thể làm dễ dàng, thuận lợi hơn rất nhiều chứ nếu không hẳn là mình sẽ bị bottle neck khi tới position nhất định, chứ không làm được tới position hiện tại. Dù vậy, mình phải thừa nhận có những thứ trong đời này hoặc giả nhiều đời nữa mình cũng không rèn luyện ra. Có những thứ thiếu đi là đỡ phiền toái lộn xộn, cũng có nhưng thứ lại là tàn khuyết mà muốn bù đắp chỉ có thể từ từ gieo một ít thói quen, lại từ từ gieo một ít nhân duyên đến khi đầy đủ.

Còn sự ngán novel tới nay thì mình thấy có 3 giai đoạn, mỗi cái đều là kiểu mình thường đọc cho đến giai đoạn mình ngán nó:
1. Tầm 16-17 tuổi mình không còn thấy related với các bị kịch số phận do ngoại cảnh, buộc con người phải đầu hàng và chấp nhận số phận: đa số classic novel viết trước 1980
2. Tầm 21-22 tuổi, mình have enough of các suy ngẫm hiện sinh không có lối thoát thực tiễn mà chỉ có hư vô hoang hoải: Haruki Murakami, Garcia Marquez, Trịnh Công Sơn (mình xem âm nhạc và tinh thần ông truyền tải là 1 dạng sách vì có thể đọc ra rất nhiều thứ từ đó). Sau đó có giai đoạn 2-3 năm mình không đọc novel.
3. 30-31 tuổi, mình cảm thấy không còn hứng thú với những individual real life struggle, dằn vặt bản thân, quờ quạng mờ mịt làm khổ nhau trên con đường mưu cầu lý tưởng/ hạnh phúc: đa số các tiểu thuyết hiện đại mà mình đọc, và vốn nghĩ là life-long favorite có thể đọc lại vô số lần. Mình nghĩ đây là giai đoạn cuộc đời tất yếu để tìm đường của người trưởng thành, chỉ là mình đã thấy rõ ràng, và grow away from cái giai đoạn đó.
Tới giờ vẫn là giai đoạn quá độ chưa tìm ra chân ái của giai đoạn kế tiếp, có khi sau lại mình nghỉ luôn novel chứ chả đùa

Dec 1, 2024