Tác giả: Trác Văn Quân

皚如山上雪，

Ái rú shānshàng xuě,

(Ngai như sơn thượng tuyết,)

Lòng như tuyết trắng trên non,

皎若雲間月。

jiǎo ruò yúnjiān yuè.

(hạo nhược vân gian nguyệt.)

Tâm tựa trăng sáng giữa trời mây kia.

聞君有兩意，

Wén jūn yǒu liǎng yì,

(Văn quân hữu lưỡng ý,)

Được tin chàng đã hai lời,

故來相決絕。

gù lái xiāng juéjué.

(cố lai tương quyết tuyệt.)

Thôi thì đành cắt những tơ vương này.

——

今日斗酒會，

Jīnrì dǒujiǔ huì,

(Kim nhật đấu tửu hội,)

Đương còn kề ấp chén say,

明旦溝水頭。

míngdàn gōu shuǐtóu.

(minh đán câu thủy đầu.)

Mai đà trông ngóng bóng người bên sông.

躞蹀御溝上，

Xiè dié yù gōushàng,

(Tiệp điệp ngự câu thượng,)

Bên sông thơ thẩn bước trông,

溝水東西流。

gōu shuǐ dōngxī liú.

(câu thủy đông tây lưu.)

Nước sông nào đợi, đông tây chảy rồi.

—–

淒淒復淒淒，

Qī qī fù qī qī,

(Thê thê phục thê thê,)

Khóc khóc rồi lại cười cười,

嫁娶不須啼。

jià qǔ bù xū tí

(giá thú bất tu đề.)

Quay đầu sao đặng theo người năm xưa.

願得一心人，

Yuàn dé yīxīn rén

(Nguyện đắc nhất tâm nhân,)

Chỉ mong một kiếp đồng lòng,

白頭不相離。

báitóu bù xiāng lí.

(bạc đầu bất tương ly.)

Đến ngày tóc bạc nắm tay chẳng rời.

——

竹竿何嫋嫋，

Zhúgān hé niǎoniǎo,

(Trúc can hà niệu niệu,)

Nhớ ai cần trúc buông lơi,

魚尾何簁簁。

yúwěi hé shāi shāi.

(ngư vĩ hà si si.)

Cá kia lững thững rẽ con nước ròng?

男兒重意氣，

Nán’ér zhòng yìqì,

(Nam nhi trọng ý khí,)

Nam nhi chí khí làm đầu,

何用錢刀為。

hé yòng qián dāo wèi

(hà dụng tiền đao vi)

Hư vinh thì trọng lại khinh tấm lòng?

Translator’s note:

Chuyện xưa chép rằng Trác Văn Quân sinh ra trong một gia đình quyền quý, tài mạo song toàn. Đến khi nàng xuất giá thì chồng lại mất sớm nên quay về ở nhà mẹ đẻ. Một hôm, Tư Mã Tương Như lúc này còn là một kẻ bần hàn đến nhà họ Trác chơi. Tương Như từng nghe tiếng tài nữ họ Trác nên đàn khúc ‘Phượng Cầu Hoàng’ do mình sáng tác để tỏ tài nghệ và tâm ý.

Sau đó Tương Như lén hẹn tỳ nữ của Văn Quân chuyển lời qua lại. Rồi một đêm, Trác Văn Quân rời bỏ gia đình theo người yêu đến Thành Đô, mở một quán rượu nhỏ sống qua ngày. Cha nàng biết được liền tuyên bố từ con.

Sau này Tư Mã Tương Như nhờ tài văn chương được Hán Vũ Đế trọng dụng, lưu lại Trường An làm quan. Quen cảnh trăm hồng nghìn tía, vinh hoa phú quý, khi Tương Như về thăm vợ thấy nàng nhan sắc không còn như xưa bèn nảy ra ý cưới thê thiếp. Văn Quân biết được bèn viết bài Bạch Đầu Ngâm gửi cho Tương Như.

Bài ngâm gồm các cặp câu đối nhau, và cứ 2 cặp lại đối nhau thành 1 đoạn. Cứ thế cảnh đối cảnh, tâm đối tâm, cảnh đối tâm, quá khứ đối hiện thực, đan xen hòa lẫn vào nhau tạo nên một nỗi niềm chua xót, tang thương khi thấy nhân tình ấm lạnh, hợp tan. Lại cũng là một lời giải bày ôm ấp tia hi vọng mong manh đối với sơ tâm của người đã từng bên nhau trải qua những ngày cực nhọc gian khó.

Bài thơ này lần đầu đọc được trong quyển Đại Mạc Dao của Đồng Hoa. Trong truyện bài thơ được lặp đi lặp lại nhiều lần như là một khúc nhạc mà Ngọc Cẩn tập sáo để thổi cho Mạnh Cửu nghe. Ý thơ vốn trách móc, thương tâm là vậy mà chỉ vì 2 câu: “Nguyện đắc nhất tâm nhân, Bạch đầu bất tương ly” giống như tâm nguyện của mình đối với người thương mà nàng thổi đến là vui vẻ. Và chỉ đến khi cuối cùng phải từ bỏ, nàng mới thổi ra được tâm trạng ưu thương của bài nhạc.

Bài hát phổ khúc trong phim thoạt nghe chỉ thấy cứ ngang ngang không quen tai, bởi giai điệu quả thật không mấy nhịp nhàng du dương. Nghe vài lần lại thấy cũng hay hay. Nghe vài lần nữa thì cứ đến đoạn điệp khúc là lại cảm thấy bi thương dâng lên nghèn nghẹn. Cảm giác như một tiếng khóc than nức nở về tâm nguyện đã biết là bất khả đắc, nhưng vẫn còn oán thán khôn nguôi, bởi vì vẫn còn chưa muốn buông bỏ, vẫn chưa muốn chấp nhận, vẫn còn muốn cố gắng níu giữ một tia hi vọng cho chính mình, biết đâu, biết đâu…